امروزه حمل و نقل دریایی، یکی از پرکاربردترین روش‌های حمل و نقل است. این نوع از حمل و نقل از گذشته نیز جزو روش‌های اصلی حمل و نقل دریایی محسوب میشده است و تاریخچه طولانی برای حمل کالا به نقاط مختلف جهان دارد. دریاها و آب‌های آزاد به سبب این که متعلق به کشور خاصی نیستند، تعرفه حمل و نقل نیز به آن‌ها تعلق نمیگیرد و به همین دلیل حمل و نقل دریایی یکی از روش‌های ارزان حمل و نقل است. این ارزانی باعث شده که هزاران کشتی حامل انواع کانتینرهای دریایی از طریق آب‌های آزاد کالاهای مردم، شرکت‌ها و دولت‌ها را به طور روزانه جا به جا میکنند.

امروزه استفاده از کانتینر در حمل و نقل دریایی بسیار بیشتر از روش‌های دیگر است و همین مسئله باعث شده که انواع کانتینرهای دریایی مورد استفاده قرار بگیرند. بسیاری از افرادی که به تازگی با حمل و نقل دریایی آشنا میشوند، با اهمیت کانتینرها در این نوع حمل و نقل آشنا نیستند. اما کانتینرها یکی از مهم‌ترین مولفه‌ها در این نوع حمل و نقل هستند و از جنبه‌های مختلفی روی حمل و نقل دریایی تاثیر مثبت میگذارند. این تاثیر آن قدر زیاد است که گاها حمل و نقل دریایی را حمل و نقل با کانتینر مینامند.

آشنایی با کانتینر

کانتینر یک محفظه حمل و نقل استاندارد بزرگ است که برای حمل و نقل بار طراحی و ساخته شده است. از این ظروف بزرگ میتوان در حالت‌های مختلف حمل و نقل – از کشتی به راه آهن تا کامیون – بدون بارگیری چندباره استفاده کرد. کانتینر در درجه اول برای ذخیره سازی و حمل و نقل مواد و محصولات به صورت کارآمد و ایمن در سیستم حمل و نقل بین المللی استفاده میشود. البته از این نوع ابزارهای حمل و نقل برای جا به جایی‌های منطقه‌ای بین مناطق نزدیک نیز استفاده میشود. این ظروف تحت نام‌های مختلفی مانند کانتینر، گُنج بار، کانتینر دریا و اقیانوس شناخته میشوند. بر روی همه این کانتینرها کدهایی درج شده است که در سراسر دنیا معتبر هستند. کد کانتینر باعث میشود امکان محل بار به مقصد اشتباهی تقریبا به صفر برسد.

این ظروف حمل و نقل از جنس‌های مختلفی ساخته شده و مورد استفاده قرار میگیرند. به طور معمول، استفاده از کانتینرهای فلزی و فایبرگلاس بسیار مرسوم است و کاربردهای بیشتری از سایر جنس‌ها (برخی اوقات چوبی) دارد. همچنین طیف کالاهایی که با این نوع ظروف حمل و نقل میتوان آن ها را جا به جا کرد نیز بسیار متنوع است. به عنوان مثال به جز کالاهی جامد، کالاهای مایع یا گاز را نیز میتوان با انواع خاصی از کانتینر طوری جا به جا کرد که دچار نشت نشوند.

همین مسئله باعث شده که انواع کانتینرهای دریایی در جا به جایی سوخت نیز مورد استفاده قرار بگیرند. در سال ۲۰۱۲، حدود ۲۰.۵ میلیون کانتینر در جهان وجود داشت که در انواع مختلفی تولید شده بودند. حالت جعبه مانند کانتینرها و دسته‌ها و گیره‌هایی که حین تولید این کالا روی آن تعبیه میشود، باعث شده که این نوع کالا برای جا به جایی مناسب‌تر از جعبه‌های پلاستیکی یا آهنی باشد. در واقع شرکت‌های تولید کننده کانتینرها را تولید کرده‌اند تا از جا به جایی کالاهای کوچک‌تر جلوگیری شود.

تاریخچه استفاده از کانتینر در حمل و نقل

کانتینرها در ابتدا در حمل و نقل زمینی و توسط قطارها مورد استفاده قرار گرفتند. تا دهه ۱۸۳۰، راه آهن در چندین قاره وجود داشت و از کانتینرها برای حمل و نقل کالاها بین شهرها استفاده میکردند. راه‌آهن لیورپول و منچستر در انگلیس یکی از این موارد بود. کانتینرهای اولیه جعبه‌های چوبی مستطیلی ساده‌ای بودند که از آنها برای انتقال زغال سنگ از کارخانه‌های لنکشایر به لیورپول استفاده میشد. البته شکل‌های دیگر این ظروف قبلا نیز وجود داشت. در جنگ جهانی دوم این ظروف بزرگ حمل و نقل نقش مهمی در انتقال کالا داشتند و دارای قاب فولادی با دیوارهای چوبی، کف، سقف و درها بودند.

با افزایش اهمیت کانتینرها سازمان‌های جهانی تصمیم گرفتند استانداردهایی برای این ابزارهای حمل و نقل تعریف کنند. اولین استاندارد بین المللی کانتینرها در سال ۱۹۳۳ توسط Bureau International des Containers et du Transport Intermodal (B.I.C) ایجاد شد و دومین استاندارد نیز در سال ۱۹۳۵، و برای حمل و نقل بین کشورهای اروپایی مختلف تعیین شد. کانتینرهای تولیدی در آمریکا هم کمی بعدتر شامل استانداردهای جهانی شدند. پس از این مسئله، پایانه‌هایی برای بارگیری و همچنین کارخانه‌های بزرگ برای تولید کانتینر تاسیس شدند و استفاده از کانتینر در حمل و نقل دریایی نیز مرسوم شد و انواع کانتینرهای دریایی نیز به تدریج در حمل و نقل دریایی مورد استفاده قرار گرفتند.

مزایای حمل و نقل با کانتینر

• محافظت کالا در برابر انواع حوادث طبیعی از جمله طوفان، باران و آفتاب

• محافظت کالا در برابر سرقت در طول مسیر حمل

• راحت شدن فرآیند بارگیری

• استفاده بهینه از فضای خالی کشتی

• شمارش راحت‌تر کالاها

انواع کانتینرهای دریایی

کانتینرها را به شیوه‌های مختلفی دسته بندی میکنند. به عنوان مثال این کانتینرها را از نظر اندازه میتوان به انواع مختلف زیر دسته بندی کرد.

انواع کانتینر از نظر اندازه و حجم

کانتینرها از نظر اندازه معمولا به کانتینرهای ۲۰ فوتی و کانتینرهای ۴۰ فوتی تقسیم میشوند. البته ممکن است که اندازه‌های کوچکتر یا بزرگتر نیز داشته باشند. شرکت‌های حمل و نقل دریایی که قصد دارند کالاها را جا به جا کنند، سعی میکنند کالاها را از نظر اندازه و وزن طوری تنظیم کنند که مضربی از ۲۰ یا ۴۰ فوت شوند. البته این فقط دسته بندی از نظر اندازه است. این دسته بندی‌ها میتوانند با دسته‌بندی‌های دیگری نیز ترکیب شوند. به عنوان مثال کانتینرهای ۲۰ فوتی سقف دار، کانتینرهای ۴۰ فوتی سقف دار، کانتینرهای ۲۰ فوتی و ۴۰ فوتی بی‌سقف، یخچالی و غیره گونه‌های مختلف این نوع کانتینرهای دریایی هستند که برای مصارف مختلف مورد استفاده قرار میگیرند. در ادامه به بررسی دسته‌بندی‌های دیگر این کانتینرها خواهیم پرداخت.

کانتینرها از نظر شکل بدنه

• همانطور که گفته شد، کانتینرها از نظر شکل بدنه نیز تقسیم بندی‌هایی دارند. مثلا کانتینرهای کفه‌ای که از دو دیواره تشکیل شده‌اند، یکی از این کانتینرها هستند که بنا به نظر خود میتوانید دیواره‌های آن را جمع کنید. کالاهایی که برف و باران و شرایط آب و هوایی سخت بر آن‌ها اثری ندارد و آن‌ها را خراب نمیکند، می‌توانند در قالب این کانتینرها جا به جا شوند.
• یکی دیگر از انواع کانتینرهای دریایی کانتینرهای بدون سقف هستند. این کانتینرها البته دیواره‌های کناره را دارند. از این کانتینرها برای جا به جایی کالاهایی استفاده میشود که ارتفاع آن‌ها بسیار زیاد است و سقف باعث خواهد شد که در یک کانتینر جا نشوند.
• نوع دیگری از کانتینر وجود دارد که از دو طرف، آزاد هست و البته در دارند. به این کانتنرها، کانتینرهای دو در میگویند. از این کانتینرها برای کالاهایی استفاده میشود که عرض زیادی دارند. معمولا سقف این کانتینرها کوتاه است.
• نوع دیگری از کانتینرها وجود دارد که به آن‌ها کانتینر ارتفاع کوتاه میگویند. این کانتینرها مناسب کالاهایی هستند که در صنعت استفاده میشوند. به عنوان مثال سرامیک، سنگ و مواد معدنی را با این کالاها جا به جا میکنند.
• نوع دیگری از کانتینرها وجود دارند که در آن‌ها در بغل است و به آن‌ها بغل باز یا اوپن ساید میگویند. این نوع کانتینرها برای کالاهای مختلفی استفاده میشوند. استفاده از این کانتینر باعث میشود که بتوان به راحتی از عمل بارگزاری و بیرون آوردن کالا از داخل کانتینر را انجام داد.

انواع کانتینرهای دریایی از نظر کاربرد

• کانتینرهای دریایی را از نظر کاربرد نیز میتوان دسته بندی کرد. به عنوان مثال کانتینرهایی وجود دارند که به آن‌ها کانتینر یخچالی میگویند. این کانتینرها برای کالاهایی استفاده میشوند که نیاز به سرما دارند و اگر سرما به آن‌ها نرسد، خراب میشوند.
• کانتینرهای دیگری وجود دارند که به آن‌ها کانتینرهای عایق میگویند. این کانتینرها برای کالاهایی استفاده میشوند که گرما و سرما باعث خواهد شد که خراب شوند و آسیب ببینند. در این نوع کانتینرها دستگاه‌هایی برای تنظیم دما تعبیه شده است. همچنین بدنه آن‌ها از موادی تشکیل شده که گرما و سرما را عبور نمیدهد.
• نوع دیگر از انواع کانتینرهای دریایی هستند که به آن‌ها کانتینرهای حرارتی میگویند. در این کانتینرها از دستگاه‌هایی استفاده شده که گرما و حرارت تولید میکنند. کالاهایی که در اثر سرما خراب میشوند و باید دمای بالایی داشته باشند، از طریق این کانتینرها جا به جا میشوند.
• دسته‌بند‌ی‌های دیگری مانند کانتینرهای تانکری، تهویه دار، مخزن دار و غیره نیز در بازار پیدا میشوند. تعداد دسته‌بندی‌های کانتینرها بسیار زیاد است و طوری طراحی شده‌اند که هر نیازی را پاسخ دهند.
• برای حمل بار فله، NVOCC  و انواع دیگر حمل های مختلف قطعا انواع مختلفی کانتینر مورد استفاده قرار میگیرد.